Ти пишувам, Студена моја, зашто знам дека си единствената која нема да се смее ако кажам дека оној ден кога мравките ми ги изедоа гаќите, најпосле сфатив дека мојата пропаст е неизбежна. Небаре во вреќата со нечисти алишта, во која мравките, насобрани околу дамките, трепереа како темни отворени усти, на најнепријатен начин беше изговорено нешто што веќе одамна беше јасно. Сега те гледам, онаква каква што секогаш те гледам, како да си нацртана со брзи потези со бела креда на бледата заднина на ординацијата, како за миг ги затвораш очите и ги притискаш со палецот и показалецот на десната рака, како што секогаш правиш кога нешто не ти е сосем јасно, па ги креваш нозете на масата и запалуваш цигара, не тргајќи го погледот од моето писмо, и целото лице ти се насочува кон врвот на носот што потоа нервозно и заиграно го мазниш, небаре во него се наоѓаат одговорите. Доцно пролетно попладне е, дали веќе го запали светлото или зјапаш во полумракот? Можеби на масата имаш чаша пелинковец која секоја минута ја принесуваш до устата. Пиј, ќе ти треба, штотуку дојде часот да дознаеш кој сум, или, барем кој сум во миговите кога никој не ме гледа. Веројатно знаеш какви се мравките: најавуваат несреќи. Во мојата вреќа со нечисти алишта дојдоа кога една несреќа, онаа сообраќајната, веќе се беше случила. Помина речиси цела година оттогаш, поминаа месеци од затворањето на боледувањето, но не се вратив на работа. Игор првин ми телефонираше, па ми испраќаше мејлови, телефонски пораки, пораки на вибер, на ватс ап, службени дописи преку обична пошта, пораки преку секретарката, а јас седев во замрачениот стан, на каучот или на кујнската маса, потејќи се на желатинскиот августовски воздух, гледав во лаптопот, во двата мобилни телефона и во таблетот, уредно наредени еден покрај друг, како да се запленети во полициска акција, и не можев да се помрднам. Едвај се осмелував да ги допрам и другите предмети во станот, како да беа неодамна позајмени и сè уште завиткани во пристојноста која те принудува да ги користиш со големо внимание и само онолку колку што е потребно. Тоа ти е поради збунетоста од анестезијата, ќе речеш, од оние неколку минути пред несреќата кои се засекогаш изгубени. Но она што не го знаеш е многу поважно: таа пукнатина од неколку минути ми го расцепи животот на два дела и сето она што беше претходно го оддалечи на чуден начин. Верував дека тоа на кое се сеќавав е навистина моето минато, можеби појасно од претходно, но го чувствував како туѓо, како да се сеќавам на филм или на серија. Можев со кристална прецизност да ги реконструирам настаните до најмала ситница, но некако бев надвор од нивното доживување. Како да одговорам на пораките што ми ги испраќаат, како да одам на работата која е наводно моја, кога името ми звучеше чудно, наместено, речиси како да не е име што едно човечко суштество треба да го носи? Бев способна само едвај да станам, да легнам, да ја пренесам храната од маалската продавничка до кујната, да јадам, да ги повторувам најосновните хигиенски ритуали и да чекам нешто неодредено, во бескрајна состојба на напрегната здодевност, како на одмор во самрачен апартман во самрачен град, додека надвор врне и нема што да се прави, а секој обид да се започне нешто, макар и обично читање книга или слушање музика, разорно непријатно потсетува дека времето е ограничено и дека наскоро ќе дојде крајот. Така живеев со месеци, одбивајќи да одговорам, оправдувајќи го моето исчезнување со повремени пораки. Впрочем, и посетите кај тебе ги избегнав со некое бедно оправдување. На што, всушност, се надевав? Дали сè уште навистина мислев дека постои некој што ќе затропа, дека ќе ме натера да го пуштам во станот и дека одново ќе се пронајдам во човечка прегратка? Ако некогаш и воопшто верував во такво нешто, мравките ја изедоа таа верба до последното тровче. Станува збор за мошне ситни, вознемирувачки брзи мравки какви немам видено откако сум во Загреб, но кои добро ги проучив во детството. Со морничава стрвност се нафрлаа на остатоците од мармалад, сос, овошје – или на исцедокот на гаќите – прождерувајќи ја притоа и ткаенината на која се наоѓаше дамката. Кога ја отворив вреќата за да ги исперам четиринаесетте, како што подоцна преброив, од петнаесетте пара гаќи што ги поседував, штетата веќе беше непоправлива. Ми остана само да ги потопам мравките во вода, а да ги фрлам издупчените гаќи во ѓубре. Меѓу другото, тие уништиле и две блузи и едно здолниште, но имав други блузи и здолништа, а сега требаше да купам гаќи. Седнав да размислам. Заштедите со пари веќе ми пресушија и имав доволно само да платам наемнина за станот и сметки за наредниот месец, и скромно да проживеам до првите есенски дождови, на кои гледав како на магично место на кое од одредени причини треба да се стигне. Не знам што очекував, можеби некаков спас кој со дождовите ќе падне од небото. Можеби верував дека, кога првите студени воздушни бранови ќе ја истуркаат спарината во која се беше насобрала сета тежина на годинава, ќе преминам во друга состојба во која точно ќе знам што треба да сторам. Можеби, си мислам сега, целиот свој дотогашен живот ја очекував таа состојба. Но таа не може да дојде, нели, Студена? Не е ли иднината фикција во која сме надвор од телото, а сегашноста е стварност во која немилосрдно, секое утро одново, сме враќани во телото, во тапата болка во вратот, во испотените пазуви, во болните заноктици, во пораснатите влакна, во исцедокот што ќе го изедат мравките и ќе нè остават без гаќи? Проштевај, сигурно ти додевам со олку бесмислени прашања. Сега, веројатно, веќе си на вториот или на третиот пелинковец, можеби си го извадила и целото шише бидејќи гледаш дека станува сериозно. Си го запалила светлото кое ти фрла на лицето светликави позлати од кои изгледаш поживо, но кое и го истакнува фактот дека не си ја измила косата. Се слушаат ли птиците од грмушката под прозорецот? Не, извини, веќе нема да има прашања. Само одговори. Да, одговарам, купив едни гаќи. Црни, со мали бели срца. Со тие што ги носев кога се случи мравјиот напад, бели со мали црни срца, сега имам два пара. Секоја вечер соблекував еден пар, го потопував во врела вода, го триев со детергент и го оставав на прозорската штица да се исуши. Се плашев да ги оставам валканите гаќички во вреќата до утрото, бидејќи мравките можеа одново да нападнат, а уште еден нов пар гаќи, толку непотребен трошок, можеше да значи дека никогаш нема да ги дочекам есенските дождови. Требаше по секоја цена да ги одбранам гаќичките што уште ги имав. Кога ќе го изгаснев светлото, татнеж од милијарди ножиња ја исполнуваше собата, од подот до таванот. Густи, тешки и нервозно болни, чекорите ми влегуваа во ноздрите и во устата, во вагината и во анусот, во папокот. Во ушите, под ноктите и очните капаци, а потоа ми ги гризеа внатрешните органи со таква посветеност што се плашев да заспијам, стравувајќи дека до утрото од мене ќе остане само една урнатина. Една ноќ, при самиот крај на август, беа посебно неподносливи. Слегуваа од таванот во бранови и по непредвидлив редослед ме допираа по разни делови на телото, предизвикувајќи ми ситни остри морници, небаре си поигруваа со мене. Имав чувство дека горам, но кога ќе го допрев местото каде што до пред малку ме касаа, кожата ми беше студена и непријатно леплива. Запалив светло, не сфаќајќи дека дел од опасниот мрак ќе остане под гаќичките и поткошулата. Ги соблеков и нив, но мракот се пикна во телесните жлебови и под влакната. Почувствував јадеж во коренот на косата. Ги кренав ролетните и се налактив на отворениот прозорец. Ноќта беше сосем темна, мирна на начин на кој се мирни суштествата кога нешто кријат. Нема ниедна ѕвезда на небото, прозорците кои од сите три страни гледаа кон мојот прозорец беа затворени или затемнети, дури го немаше ни вообичаеното светкање на каросериите и предните светла на паркираните автомобили пред зградата. Тоа се мравките, си помислив, дворот е полн со нив и веќе нема излез. Од темните жлебови на моето тело ја повикуваа ноќта да влезе во станот и да ме задуши. Не се обидував да ги спуштам ролетните, седнав на прозорската штица и тапо зјапав во слепата темнина која нетрпеливо се нишаше. Потоа се случи. Во далечината, краток блесок. Потоа уште еден. Па неколку долги мигови ништо. И најпосле: огромен светол расцеп среде срцето на мракот, кое пукна проследено од величествен татнеж. Почна да врне лут дожд, а јас заплакав за првпат по несреќата. Се смеев низ солзите. Невреме, шепотев, ова е само невреме, глупачке. Се вратив во креветот и за првпат неделава мирно заспав. Наредниот ден се појави сонцето, но не беше спарно како претходните денови. Ги кренав сите ролетни и широко ги отворив прозорците. Не можев да му се надишам на неочекувано свежиот воздух кој како да наредуваше дека сега треба да се чисти. И чистев. Не само онаму каде што се очекуваше, правта од полиците, трошките од теписонот, бигорот во нужникот и во кујната, дамките од подот, туку и многу пошироко, подлабоко и повисоко, до врвовите на орманот, мрачните задни делови на сликите, најстудените делови на фрижидерот, чувствителните абажури на ламбите, бравите и шарките на прозорците, сè до најдлабоките бездни на чевларникот. Со задоволство го вдишував мирисот на хемикалиите кои штедро ги трошев. Ќе ги уништам тие мравки, си велев во себе, до последна ларва, ќе им ја зачепам и последната дупка, секој премин ќе го затнам со облак од отрови кој ќе им ги распрсне главите ако само помислат да ми се приближат. Сигурно се прашуваш од каде сега ми е овој наплив на оптимизам, кога веќе напишав дека при глетката на мравки како ми ги јадат гаќичките најпосле сфатив дека пропаста ми е неизбежна. Вистина, сфатив, но човек најжестоко го одрекува она што го сфаќа. А кога се наоѓаш во беспрекорно чист стан полн со светлосино небо, полесно е да лажеш. Не знам дали некогаш сум ти раскажувала за станчето во кое живеев. Тоа беше едно мирно и светло местенце во малата дворска зграда на Медвешчак, пријатно додека сонцето не го печеше силно, со мебел, малку истрошен, и пет лоши слики, но со две интересни ламби чии правоаголници му даваа на просторот поумерена и поотмена топлина, и со сите тие мали предмети кои сама ги внесов, со книги и со украсни кутии, со кошничка од црвено јаже со сребрено сидро во која чував овошје и жолта жичена кошничка во која чував бонбони, со цвеќе на прозорската штица, со кактуси на чевларникот, со зелен чаршаф со виолетови цветчиња на трпезариската маса, со завеси што личеа на шпагети, со искубана табуретка и небесно сини навлаки за перниците, на кои жолтите триаголници понекогаш се чинеше дека танцуваат полни задоволство. На такво место лесно запаѓаш во состојба да почнеш да се чувствуваш како во рубрика од некое lifestyle списание. Успешна триесет и петгодишна архитектка седи во својот удобно уреден стан на Медвешчак и по денови чистење и готвење, во кои уживала, ги качува нозете на табуретката и слуша џез од грамофонот, сè уште чувствувајќи го во устата намазот од спанаќ на потпечено лепче и супата од тиква, салатата од морков, суво грозје и бадеми, и сочната патка со прилог од просо и зеленчук, кои ја потсетуваат колку светот понекогаш е грижлив за неа. Потоа на успешната архитектка ѝ заѕвонува телефонот.
Превод од хрватски: Ѓорѓи Крстевски
Книгата е дел од проектот „ЕУрека“, кофинансиран од програмата Креативна Европа на Европската Унија.
